आज श्रावण १५ अर्थात नेपालीहरुको चाड खीर खाने दिन भनेर चिनिन्छ ।
नेपालमा खीरू भनेर चिनिने चामलको परिकारले विशेष गरी “साउन १५“ (१५ श्रावण) को पर्वमा विशेष सांस्कृतिक महत्व राख्छ ।
यो चाड नेपाली संस्कृतिमा व्यापक रूपमा मनाइन्छ। हाम्रो साँस्कृतिक परम्परा अनुसार साउन १५ मा खीर खाने पुरानो संस्कार र रीतिरिवाज हो। यो एक विशेष अवसर हो जहाँ परिवार तथा छर-छिमेकीहरुविचमा मेलमिलापको वातावरण पनि निर्माण हुन्छ ।
यसले कृषिको महत्वलाई पनि जोडेको छ । नेपालमा धान खेतीको लागि महत्वपूर्ण समय मनसुन सिजनसँग सम्बन्धित महिना हो यो । खेत रोपी सकेको तथा वर्षाको समयमा चिसो र गर्मीको सयोंजन मिलोस भनेर ल्वाङ, सुकुमेल, नरिवल, छोकडा, चामल, दूध , चिनी मिसाएर खीर पकाएर एक स्वादिष्ट भोजन तयार पारिन्छ ।
धार्मिक मान्यता अनुसार पनि धार्मिक अनुष्ठान र प्रार्थनाको रूपमा प्रायः मन्दिरमा देवी -देवतालाई खीर चढाइन्छ । धेरै हिन्दू समारोहहरूमा यसलाई पवित्र खाना मानिन्छ। यसले सामाजिक मेलमिलापको वातावरण पनि सृजना गर्छ ।
साउन ज्ञछ मा खीरको तयारी र बाँडफाँडले सामाजिक सम्बन्ध र सामुदायिक मेलमिलापलाई बढावा दिन्छ। यो पारिवारिक जमघट र सामाजिक अन्तरक्रियाको लागि एक अवसर पनि हो। साथै यसको सांस्कृतिक र धार्मिक महत्वभन्दा बाहिर, खीरको स्वादको लागि पनि रमाइलो गरिन्छ।
यो एक स्वादिष्ट भोजन हो जुन सबै उमेरका मानिसहरूले मन पराउँछन्। समग्रमा, साउन ज्ञछ मा चामलको खीर खानिलाई नेपाली संस्कृतिमा सांस्कृतिक सम्पदा, कृषि, धार्मिक भक्ति र सामाजिक एकताको प्रतीकको रुपमा चिनिन्छ ।
